Verscheurd

Heel lang was klassieke muziek uit de mode. Hoeveel generaties zijn er niet opgegroeid zonder enige kennis van de grote drie: Bach, Beethoven, Mozart?

Gelukkig is er weer aandacht voor deze tijdloze kunstvorm, met Nederlandse voortrekkers als Paul Witteman en Tijl Beckand. Mijn favoriet, van kinds af aan: Bach. Ben je in de klassieke dans geschoold, dan weet je dat je op die manier ook heel goed uiting kan geven aan zijn muziek. Ik ken de diverse thema’s tot in mijn vezels. Wie wordt niet geraakt door ‘Erbarme Dich’? Hoe universeel, deze smeekbede.

Maar de Matthäus-Passion in zijn geheel durfde ik pas afgelopen week aan. Op de NPO werd een hemelse versie uitgezonden onder leiding van Reinbert de Leeuw. De tekst werd ondertiteld. De muziek verheft, emotioneert, is van een onaardse schoonheid, raakt het diepst van de ziel.

Dan de tekst. Schuren is een understatement. Ik brak, vooral bij het aanzwellen van het orkest bij: ‘Zijn bloed kome over ons en onze kinderen’. De muziek mist zijn impact niet. Ook de manier waarop Joden door Bach worden neergezet, raakt tot in het diepst van de ziel. Eén grote archetypische boodschap, verpakt in grote schoonheid: Joden zijn schuldig. Hoeveel ellende is daaruit niet voortgekomen? Ik voelde me verscheurd, het was als een rauwe wond.

En toen was daar een uitzending van Tijl Beckand op 14 april. Over dat jongere broertje van de Matthäus, de Johannes-Passion. Hij ontleedde de Johannes met een Joodse, een moslim en een christen. Tijl wilde verbinden. Hij probeerde dat echt. Hij zei ook, in de Liberale synagoge in Amsterdam, hoe antisemitisch die teksten zijn. Maar ja, zegt de christelijke jongen in het programma, het waren toch de Joden die Jezus hebben vermoord, hij moest gekruisigd worden volgens ‘de Jood’. Daar kwam nog een twijfelachtig animatiefilmpje achteraan.

Tijl deed een dappere poging, maar ik vraag me toch af of hij zijn doel niet voorbij is gestreefd. Bij mij blijft die diepe ambivalentie over. Die volmaakte schoonheid van de muziek. Daar tegenover de vervloekte tekst. Ik weet dat ik nu vloek in de kerk, maar is het een idee om een nieuwe, aangepaste tekst voor Bachs Passionen te schrijven? Dan zouden ook wij er zoveel meer van kunnen genieten. Gelukkig is er nog altijd ‘Air’. Zonder woorden. Beter.

9 Comments

  1. Het is makkelijker om een hekel aan mensen te hebben dan om van ze te houden. Vandaar ‘Houd van uw naaste als van uzelf’ (Leviticus 19:18) – die opdracht geldt natuurlijk voor alle generaties, ook voor ons die voor, tijdens of na de Sjoa geboren zijn.

  2. Die verscheurdheid ken ik ook! Toen ik op het conservatorium Zwolle zat regelden mede-studenten dat ik de bespreking van Bach’s passies en van Wagner niet hoefde bij te wonen. Ze vonden dat ik dergelijke taal niet hoefde aan te horen.
    Opmerkelijk: Meijer Sluijzer beschreef in een van zijn boeken de wonderlijke traditie van voor-oorlogse Amsterdamse Joden om in grote getale de uitvoeringen van de Mattheus in het Concertgebouw te bezoeken ….
    Ik vind wel dat je nu niet meer aan die oude teksten mag komen, hoe fout ze ook zijn.

  3. Het gebeurt vaker dat gevoel en verstand een andere kant op wijzen. Zoals, om in de muziek te blijven, mijn vader niet naar de prachtige Carmina Burana van Carl Orff Wilde luisteren, omdat Orff in de oorlog ´fout´was geweest.
    Maar ook op andere gebieden leven wij met tegenstellingen: zelfs binnen het gevoel bestaat de melancholie, waar vreugde en verdriet min of meer samenkomen.
    Ook kan het blijkbaar gebeuren dat, wanneer een geoefend spreker een onzin boodschap verkondigt, deze als grote waarheid wordt aangenomen.
    Maar wij weten dat alles inmiddels. We kunnen niet anders dan accepteren, dat niet alles harmonisch in elkaar past. Er zijn prachtige landen, maar met muren en te veel prikkeldraad; er zijn groepen leuke mensen, maar er zitten wel een paar etters tussen; en er is mooie muziek, maar met de tekst zijn we het niet eens.
    Lieve Esther laat je niet verscheuren. Wij worden opgevoed met de wijsheid dat je alleen een goed oordeel kunt vellen, als je gevoel en verstand met elkaar laat samenwerken. Maar soms kan dat niet.Punt.

  4. Wie rustig de geschiedenis (i.c. het Nieuwe Testament) bestudeert, zal moeten toegeven dat ‘de Joden’ opdracht gaven om Jezus te kruisigen. De vraag is wie die ‘Joden’ waren. Dat was destijds slechts een klein groepje mensen die hun macht wilden behouden en het hele volk eronder hield. Zij waren verantwoordelijk en niet later levende Joodse mensen. Het bewijs is dat het Nieuwe Testament spreekt over tienduizenden Joden die enkele jaren later in Jeruzalem volgelingen van Jezus geworden waren (Hand.21:20). Dus niet de teksten zijn fout, maar de interpretatie ervan.

    • ‘De geschiedenis (i.c. het Nieuwe Testament)’ – ja, daar gáán we al. Het IS geen historisch geschrift, maar een geloofsgetuigenis. Propaganda dus. Kijk, van mij mag u die bijbel als van alles zien, meneer Sleijster, al hanteert u ‘m als DHZ-gids, zolang u er maar geen ‘bewijzen’ uit filtert om álle christelijke jodenhaat sindsdien met terugwerkende kracht te legitimeren als gebaseerd op ‘geschiedenis’.

  5. Er is inderdaad antisemitisme in de kerk. Volgens mij is het in de
    vroege kerk begonnen. Toen de heiden-christenen in de meerderheid
    kwamen, werden Joodse uitingen verboden in de kerk. De apostel Paulus
    riep in de Romeinenbrief op tot verdraagzaamheid in dit opzicht, maar
    de kerk heft zich hier niet aan gehouden!

  6. De gehele wereld heeft Jezus gekruisigd. 70 volken plus één het Israëlitische volk. Naarmate het Romeinse Rijk groeide, groeide ook het aantal nationaliteiten in het Romeinse leger. De Joden hebben Jezus verraadden, weliswaar een selecte groep want Jezus heeft zoveel gedaan voor het Israëlitische volk dat het de boeken niet kunnen bevatten, zo staat het geschreven. Maar misschien ook wel. Maar dat maakt niet uit WANT HET MOEST GEBEUREN van onze genadevolle G’D voor vergeving van alle zonden voor alle mensen en het Israëlitische volk hoort er nogmaals bij. Want immers een Israëliet zei “Zijn bloed komen over ons en onze kinderen” En het Bloed van Jezus is het bloed van vergeving van zonden en ook het Bloedverbond van G’D met het Israëlitische volk en beslist geen bloedwraak. Eén voorbeeld ten tijde van de 40 jarige woestijntocht kreeg het volk ook een bloedstorting over hen heen. Alleen de Tegenstander weet het zo te draaien dat die ene zin of uitspraak van die Joodse man tegen het Joodse volk werd gebruikt in alle eeuwen met alle verschrikkelijke gevolgen van dien. Het Nieuwe Testament is beslist geen antisemitisch boek. Het wordt zo ergerlijk, zo vaak verkeerd geïnterrumpeerd.

  7. IK betwijfel de wijsheid van de NIW-redactie om deze website te openen voor reacties. Ik word kotsmisselijk van reacties zoals die van onze Gristelijke (geen typefout) vrienden, hoe goed die misschien ook bedoeld zijn. Meneer Blok en meneer Sleyster, wees zo goed om uw onzin over 70 volken en Joden die Jezus gekruisigd hebben, tot uw eigen kring te beperken.

  8. Je zou verwachten dat de kruisiging van een religieuze leider aardig wat stof zou doen opwaaien, maar interessant genoeg is er destijds geen enkele documentatie over achtergelaten: Noch de ambtenaren van de romeinse prefect, nog de volgelingen van Jezus/Jeshoea, noch iemand anders van de diverse religieuze en ethnische groeperingen die destijds aanwezig waren hebben over deze zaak enige documentatie achtergelaten. Pas vele decennia later werd er begonnen iets op te schrijven, voornamelijk in een vreemde Griekse omgeving en met allerlei tegenstellingen tussen de bronnen. Wat de christenen in Israël niet gelukt was, lukte nu na wat aanpassingen in ieder geval wel met een nieuwe doelgroep in den vreemde: Ze werden een wijdverspreide religie. Ik denk niet dat Bach zich gebogen heeft over antisemitische en andere dubieuze kanten van het verhaal. Hij was vast veel te druk met componeren om zich bezig te houden met deze vlek op zijn partituur.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*