Hamas – de moorddadige logica van een martelaarsideologie

Hamas marks the anniversary of the martyrdom of Sheikh Ahmed Yassin and Abedel Aziz Rantisi, the Fatah movement participates in the celebration.Photo by Ahmad Gharabli /FLASH90 *** Local Caption *** ???? ???????? ????????? ????? ??????? ???????? ??????? ???????? ???????? ????????? ???????? ????????? ???????? ????????? ???????? ??????? ???????? ??????? ????????? ????????

Het tweede deel in een trilogie over de drie belangrijkste ‘verzetsbewegingen’ tegen Israël. Deze editie: Hamas, of hoe de Palestijnse tak van de Moslimbroederschap het belangrijkste obstakel op weg naar vrede met Israël werd.

Ons doel was Israëli’s te doden.” Het zijn de eerste woorden die de kijker te horen krijgt van ‘de Groene Prins’ in de gelijknamige documentaire. Mosab Hassan Yousef, de zoon van ‘sjeik’ Hassan Yousef, een van de leiders van Hamas op de Westelijke Jordaanoever, is misschien wel de meest gehate Palestijn in de ogen van zijn eigen volk. In The Green Prince vertelt hij openhartig over zijn leven binnen Hamas, zijn rekrutering door de Israëlische veiligheidsdienst Shin Beth, zijn jarenlange werk als informant en spion binnen de terreurbeweging, en hoe diep de haat tegen de Joodse vijand zit: “Samenwerken met de Israëli’s is beschamender dan je eigen moeder verkrachten.”

Yousef, inmiddels tot het christendom bekeerd en woonachtig in de VS, legt uit hoe eenvoudig Hamas’ leer eigenlijk is: “Mijn vader wijdde zijn leven aan de zaak van de islam, denkend dat de islamitische filosofie en ideologie de problemen van de mensheid zullen oplossen.” Het is duidelijk wat in de filosofie van Hamas het grootste probleem is: niet de blokkade van Gaza, niet de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen naar hun steden en dorpen in Israël, niet eens de ‘bezetting’ van de Westbank en Jeruzalem – nee, het essentiële probleem is het bestaan van de staat Israël zelf. Hierin onderscheidt de beweging zich van Fatah, ook ooit als terreurorganisatie begonnen: onder geen enkel beding aanvaardt Hamas het bestaan van een Joodse staat in het Midden-Oosten. Of deze nu binnen de grenzen van 1948, 1967 of 2018 ligt.

Misrekening
Het gaat te ver te stellen dat Israël achter de oprichting van Hamas zat, een veelgehoorde complottheorie die in die mate van stelligheid naar het land der fabelen verwezen kan worden. Toch valt niet te ontkennen dat de Israëli’s in aanloop naar de oprichting van de terreurbeweging wel degelijk heil zagen in een islamistische concurrent voor de – zeker in naam – seculiere PLO/Fatah (zie deel een van deze serie hier). Na de verovering van de Gazastrook tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 versoepelden de Israëlische autoriteiten de ijzeren grip op islamitische grassroot-organisaties zoals de Moslimbroederschap die de seculiere Egyptische president Gamal Abdel Nasser erop na had gehouden. Enerzijds om met een verdeel-en-heerspolitiek de positie van Yasser Arafat te verzwakken; anderzijds mogen wij niet vergeten dat het grote (terreur)gevaar tot laat in de jaren tachtig niet van jihadi’s maar van seculiere terroristen kwam. De Moslimbroeders, ook in Gaza, leken zich vooral toe te leggen op religieus geïnspireerde, geweldloze liefdadigheid, iets wat men in Jeruzalem een stuk liever zag dan de bloedige aanslagen van George Habash’ PFLP of Zwarte September.

Logo van Hamas

Het zou een spectaculaire misrekening blijken, vergelijkbaar met de steun van de Amerikanen aan de mujaheddin in Afghanistan (net als Hamas was ook Osama bin Ladens Al-Qaida een vertakking van de Moslimbroederschap, die daarmee indirect ook stamvader van de Islamitische Staat is). Toen de ‘broeders’ in Gaza met hun liefdadigheid en preken grote populariteit onder de bevolking hadden verworven, grepen zij naar de wapenen. Sjeik Ahmed Yassin, sinds zijn jonge jaren verlamd en aan een rolstoel gekluisterd, richtte in 1987, kort na het uitbreken van de Eerste Initifada, met enkele getrouwen de Harakat al-Muqawamah al-Islamiya, de Islamitische Verzetsbeweging op. Het acroniem Hamas betekent zoiets als ‘enthousiasme’ of ‘moed’, terwijl het opvallend genoeg ook een treffende Hebreeuwse vertaling heeft: geweld. Van het begin af aan was Hamas tegen elke concessie aan Israël en voor het creëren van een islamitische staat in Palestina, inclusief het gehele territorium van de Joodse staat.

Formeel waren en zijn de charitatieve, de politieke en de militaire vleugel van elkaar gescheiden, maar daaraan werd en wordt internationaal weinig waarde gehecht. Hamas wordt formeel geleid door lokale shura’s, op de koran en het leven van de profeet Mohammed gebaseerde vergaderingen (alleen toegankelijk voor mannen), die leden van de organisatie een zekere inspraak geven, maar in de praktijk ligt de leiding bij het politbureau, op dit moment geleid door Ismail Haniyeh. De militaire vleugel heet de Izz ad-Din al-Qassem Brigades (AQB), genoemd naar een Syrische imam en militaire leider die in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw tegen de Britten, Fransen en Joden vocht. Hoewel AQB één min of meer centraal geleide organisatie is, werken de terroristen uit veiligheidsoverwegingen in een celstructuur: hoe minder men van elkaar weet hoe beter; lidmaatschap, laat staan leiderschap van de beweging is een levensgevaarlijke bezigheid (zie kader).

De Palestijnen hebben misschien nog geen echte staat, ze hebben wel al twee echte dictaturen

Handvest
Naast het streven naar een fundamentalistische islamitische staat in heel ‘Palestina’ speelt Jodenhaat een centrale rol in de Hamasideologie. In het originele Handvest (1988) van de terreurbeweging werd expliciet verwezen naar de Protocollen van de Wijzen van Sion, een vervalst verslag van een Joodse samenzwering om de christelijke beschaving omver te werpen. Veel minder dan andere Palestijnse organisaties maakt Hamas een onderscheid tussen Israëli’s, Joden en zionisten. Naast het feit dat Hamas nu eenmaal de meest radicale elementen aantrekt, ligt de verklaring hiervoor deels in zijn religieuze fanatisme. Anders dan de meer seculiere Fatah- of PLO-leiders schermen Hamaskopstukken graag met proto-antisemitische, anti-Joodse teksten uit Koran en Hadith (de handelingen en spreuken van de profeet Mohammed). Deze teksten stonden expliciet in het oude Handvest vermeld (vorig jaar is een nieuwe, minder expliciete versie aangenomen), evenals talloze antisemitische complottheorieën. Holocaustontkenning was en is vaak nog steeds een expliciet standpunt bij Hamasconferenties. De afgelopen jaren is dit wat minder geworden, niet zozeer uit overtuiging maar omdat de Hamasleiding weet dat antisemitische retoriek het niet goed doet bij de Europese en Amerikaanse regeringen. In 2014 verwoordde de toenmalige Hamasleider Khaled Mashal zijn nieuwe, ‘gematigde’ houding als volgt: “Wij vechten niet per se tegen de Joden omdat zij Joden zijn” (cursivering NIW).

De grootouders van een vier jaar oud slachtoffer van een Hamasraketaanval rouwen bij de begrafenis van hun kleinzoon.

Hamas is niet noodzakelijk een bloedigere beweging dan PLO, Fatah en de kleinere Palestijnse terreurorganisaties; allemaal richten en richtten zij zich bij hun aanslagen op Israëli’s op zowel militairen als burgers. Wat niet wegneemt dat de campagne met zelfmoordterroristen, waarin Hamas zich in de jaren negentig en de eerste jaren van deze eeuw specialiseerde, bijzonder bloedig en in Hamas’ ogen succesvol was. Bijna de helft van de zelfmoordaanslagen tijdens de Tweede Intifada (2000-2005) kwam voor rekening van Hamas. In deze periode kwamen ongeveer 1100 Israëlische burgers en militairen om het leven. Sindsdien heeft Hamas zich met name toegelegd op raket- en mortieraanvallen vanuit de Gazastrook, zeker nu de vanuit de Strook gegraven tunnels waarmee Hamascommando’s Israël infiltreren, steeds minder succes opleveren. De steeds effectievere terreurbestrijding door de Israëlische inlichtingendiensten en de zo goed als verdwenen aanwezigheid van Hamas op de Westelijke Jordaanoever hebben ervoor gezorgd dat het aantal zelfmoordaanslagen tot bijna nul is gedaald. Wat overblijft zijn de beschietingen vanuit Gaza, waar Hamas sinds 2007 de alleenheerschappij heeft. En sinds kort de ballonnen en zelfs condooms waarmee brandbommen de grens over worden gestuurd, die een ecologische catastrofe in het grensgebied veroorzaken.

Vicieuze cirkel
Maar dat is niets vergeleken met de verwoesting in Gaza zelf, uitgelokt door de compromisloosheid van de Hamasterreur. Eigenlijk ging het al direct na de ontruiming van de Israëlische nederzettingen en het vertrek van de Israel Defence Forces (IDF) uit de Strook, eind 2005, mis. Hamas won met overweldigende meerderheid de verkiezingen in Gaza in januari 2006, beschoot Israëlische grensplaatsen en voerde commandoacties uit over de grens. Israël sloot de Gazastrook af en sloeg al datzelfde jaar terug met militaire acties met kleurrijke namen als Operatie Zomerregens (na de ontvoering van IDF-korporaal Gilad Shalit) en Operatie Herfstwolken, en in 2008 met Operatie Warme Winter. Een bloedige vicieuze cirkel ontspon zich waarbij het steeds moeilijker werd te ontwarren wat actie en wat reactie was. Zeker is dat het Israëlische besluit zich unilateraal uit Gaza terug te trekken niet bepaald de gewenste vrede en rust opleverde.

‘Wij vechten niet per se tegen de Joden omdat zij Joden zijn’

Sjeik Ahmed Yassin

In juni 2007 sloeg de vlam echt in de pan in de Strook, maar ditmaal waren de strijdende partijen beide Palestijns. Hamas verjoeg op bloedige wijze rivaal Fatah uit Gaza, terwijl in Ramallah de twee partijen nota bene samen een ‘eenheidsregering’ vormden onder leiding van premier en Hamaskopstuk Ismail Haniyeh. Als reactie zette de president van de Palestijnse Autoriteit, Mahmoud Abbas, Haniyeh en zijn regering af. Sindsdien zijn er de facto twee Palestijnse staatjes: een geleid door Hamas in Gaza en de ander door Fatah op de Westelijke Jordaanoever. Ook zijn er sinds het conflict geen vrije verkiezingen meer gehouden. De Palestijnen hebben misschien nog geen echte staat, ze hebben wel al twee echte dictaturen.

Hamas trok zich weinig aan van een in 2008 door Egypte bemiddelde wapenstilstand met de IDF en bleef raket- en mortieraanvallen uitvoeren en tunnels graven om Israëlisch grondgebied te infiltreren. Aan het einde van het jaar hadden de Israëli’s er genoeg van en begonnen op 27 december een offensief vanaf land en zee en vanuit de lucht. Operatie Gegoten Lood was veel omvangrijker dan zijn voorgangers; op 5 januari 2009 trokken Israëlische grondtroepen massaal de Strook binnen. Het leidde tot de zwaarste gevechten in Gaza sinds de Zesdaagse Oorlog in 1967: tussen de 1100 en 1500 Palestijnen en dertien Israëli’s (onder wie drie burgers) kwamen om het leven. Het is onmogelijk te zeggen hoeveel van de slachtoffers aan Palestijnse kant burgers waren omdat de cijfers enorm variëren. Volgens Hamas was de overgrote meerderheid burgers, volgens de IDF was dit de minderheid en andere organisaties zitten daartussenin, al naar gelang hun politieke overtuigingen (dit proces herhaalde zich in 2014 en ook vandaag de dag is het praktisch onmogelijk aan betrouwbare cijfers te komen als het gaat om de onlusten aan de grens tussen Gaza en Israël).

Feit is dat de IDF vertrouwt op zijn superieure vuurkracht, wat in stedelijk gebied tot veel schade en slachtoffers onder de burgerbevolking leidt, al proberen de Israëli’s deze over het algemeen zoveel mogelijk te beperken, terwijl Hamas er niet voor terugdeinst burgers als menselijk schild te gebruiken en bewust zijn militaire installaties (bijvoorbeeld tijdens het afschieten van raketten) in dichtbevolkte gebieden te plaatsen. In 2012 was het weer mis tijdens Operatie Zuil van Verdediging en in 2014 leidde de Israëlische reactie op aanhoudende beschietingen en terreuracties van Hamas tot een nog grotere operatie dan Gegoten Lood: Operation Protective Edge. Eigenlijk was het een herhaling van 2008-2009, alleen op een nog grotere schaal en ditmaal was de directe aanleiding de ontvoering van en moord op drie jonge Israëli’s. Of Hamas hier inderdaad voor verantwoordelijk was is de vraag, maar Hamasleider Khaled Mashal ontkende de betrokkenheid van zijn organisatie niet en feliciteerde de moordenaars. Dat en de voortdurende beschietingen vanuit Gaza waren genoeg voor de regering van premier Benjamin Netanyahu de aanval in te zetten.

Het martelaarschap is vanuit Hamas’ overtuiging een zeer wenselijk lot, ook wanneer de martelaar in kwestie daar niet om heeft gevraagd

Izz ad-Din al-Qassem Brigades

De resultaten zijn bekend: in de zeven weken tussen 8 juli en 26 augustus 2014 kwamen meer dan 2000 Gazanen en 73 Israëli’s om het leven. De verwoesting was enorm: 20.000 woningen raakten voorgoed onbewoonbaar, de materiële schade werd rond de vijf miljard euro geschat. En passant vermoordde Hamas zelf ook nog eens tenminste 23 Palestijnen, al dan niet op verdenking van samenwerking met de Israëli’s. Dit laatste is een niet onbelangrijk detail, Hamas’ totale onverschilligheid ten opzichte van het lijden van de eigen bevolking, van de Palestijnen zelf, maakt de organisatie zo anders dan haar Israëlische aartsvijand en tot op zekere hoogte ook in vergelijking met de PLO/ Fatah. Iedere gedode Israëli – militair of burger; anders dan de IDF probeert Hamas juist zoveel mogelijk burgerslachtoffers te maken bij haar operaties – wordt gevierd als een overwinning, maar verliezen onder de eigen burgerbevolking worden in de eerste plaats gezien als goede public relations. Bovendien is het martelaarschap, ook dat van vrouwen en kinderen, vanuit Hamas’ fanatieke religieuze overtuiging een zeer wenselijk lot, ook wanneer de martelaar in kwestie daar niet om heeft gevraagd.

Deze onverschilligheid voor het lot van de eigen bevolking, gekoppeld aan de steeds vastere overtuiging van de Israëli’s dat de enige manier om van de terreurbeweging af te komen in haar volledige vernietiging ligt, heeft ertoe geleid dat elk grondoffensief in Gaza groter en bloediger is dan het vorige. Van de beperkte operaties in 2006 via het grootschalige offensief in 2008-2009 naar de totale oorlog van 2014. De aanhoudende onlusten aan de grens tussen Gaza en Israël hebben velen in zowel Jeruzalem en Tel Aviv als in Gaza, Rafah en Khan Sheikhoun ervan overtuigd dat een nieuwe oorlog nog slechts een kwestie van tijd is. Als de moorddadige logica en martelaarsideologie van Hamas door te trekken zijn naar dat onvermijdelijk lijkende conflict, zou de volgende grote IDF-operatie in Gaza het bloedbad in 2014 weleens kunnen doen verbleken.

Op leven en dood
Een leiderschapsfunctie binnen Hamas leidt vaak tot een vroegtijdige dood, meestal liquidatie door Israëlische veiligheidsdiensten. Wie is (en was) wie bij de terreurbeweging:

Ahmed Yassin – ‘Sjeik’ Yassin, een in 1929 of 1937 nabij Asjkelon geboren Palestijnse vluchteling, was de grote man achter de oprichting van Hamas. Verlamd sinds een worstelongeluk met een schoolvriend bracht Yassin bijna zijn hele leven door in een rolstoel. Yassin richtte in 1987 Hamas op als paramilitaire vleugel van de Palestijnse Moslimbroederschap. Hij werd in 1989 gearresteerd door de Israëli’s en in 1997 vrijgelaten. De levenslange havik Yassin overleefde een op hem gerichte luchtaanval in 2003. Een jaar later had hij minder geluk toen hij werd opgeblazen door een vanuit een Israëlische Apache-helikopter afgevuurde Hellfire-raket.

Abdelaziz Rantisi – Medeoprichter samen met Yassin en zijn opvolger. In 1947 in Yibna (bij Jaffa) geboren; zijn familie vluchtte een jaar later naar de Gazastrook. Net als Yassin een hardliner, bijgenaamd ‘de Leeuw van Palestina’, genoot hij niet lang van het Hamasleiderschap. Op 17 april 2004, slechts vier weken na de dood van de ‘sjeik’, wachtte Rantisi exact hetzelfde lot als zijn vriend en voorganger: een vanuit een Apache afgevuurde Hellfire.

Yahya Ayash – Commandant van de gewapende vleugel van Hamas, de Izz ad-Din al-Qassem Brigades (AQB), en de bommenmaker van Hamas. Bijgenaamd ‘de Ingenieur’ was Ayash verantwoordelijk voor talloze (zelfmoord)aanslagen op Israëlische burgers en militairen. Dit was de reden dat hij nog geen dertig jaar oud zou worden en een einde vond dat paste bij zijn leven: op 5 januari 1996 blies de veiligheidsdienst Shin Beth Ayash op met een met explosief gevulde telefoon die een Palestijnse infiltrant hem had gegeven.

Salah Shehade – Vanaf de oprichting lid van Hamas, werd deze in 1953 geboren Gazaan na de dood van Ayash commandant van de AQB. Verantwoordelijk voor de moord op honderden Israëlische burgers, doodde de Israëlische luchtmacht hem op 22 juli 2002 met een vanuit een F-16 afgeworpen bom. Hierbij kwamen echter vijftien burgers om het leven, wat leidde tot felle protesten, ook binnen Israël.

Mohamed Deif – Stafchef van de AQB en sinds midden jaren negentig de meest gezochte man door de Israëli’s. Deif staat op de Amerikaanse lijst van Specially Designated Terrorists. De laatste keer dat Israël hem probeerde te liquideren was in 2014, waarbij zijn vrouw en twee kinderen maar waarschijnlijk niet Deif zelf om het leven kwamen.

Khaled Mashal – Overleefde meer dan twee decennia aan het hoofd van Hamas’ politbureau, vooral door zijn langdurige verblijf in Qatar en Damascus. In die tijd heeft hij een vermogen vergaard dat naar verluidt in de miljarden loopt. In 2017 trad de in 1956 op de Westbank geboren Mashal af als leider van het politbureau, waarvan hij nog wel lid is.

Ismail Haniyeh – Mashals opvolger sinds mei vorig jaar. De in 1962 in een vluchtelingenkamp in de Gazastrook geboren Haniyeh was al eens Palestijns minister-president (na de door Hamas gewonnen verkiezingen van 2006) totdat Mahmoud Abbas hieraan een einde maakte. Haniyeh is een van de favorieten om hem op te volgen als president van de Palestijnse Autoriteit, mocht het na Abbas’ dood komen tot vrije verkiezingen.

3 Reacties

  1. Als de complottheorie juist is (u weet wel dat Hamas is opgericht onder de hoede van Israël) met als cynisch doel om mogelijke vrede politiek geheel te blokkeren (een wensdroom van vele rechtse Israëlische politici van dit moment) zou je even cynisch kunnen stellen dat Hamas buitengewoon geslaagd is in dit streven. Hamas als instrument van een Israëlische reactionaire politiek om de tweestatenoplossing definitief onmogelijk te maken. En als je ze dat vertelt in Gaza (en misschien ook op de Westoever) zal je je leven niet zeker zijn. O, o, het is allemaal zo tragisch als je erover nadenkt en ook carnavalesk-duivels. Hamas als belangenbehartiger van ultrarechts Israël. En pardon voor dit ouderwets sociaal-zionistische standpunt, mensen, maar er is iets behoorlijk misgegaan door de jaren heen in Israël en de omliggende (Palestijnse?) gebieden.

  2. Het gedrag van Hamas in Gaza doet in verschillende opzichten denken aan dat van de nazi’s, die er niet voor terugdeinsden om in Berlijn te vechten tot de laatste bunker, ook al was de strijd duidelijk zinloos en werd Berlijn daardoor verwoest. Nog is belangrijk om er aan te herinneren, dat het einddoel van Hamas niet een Islamitische Palestijnse staat is, maar een Palestijnse staat gezien wordt als een stap naar een Islamitisch Kalifaat, want staten zijn naar de opvattingen van deze en andere Moslims Broeders een uitvinding van mensen. In de Palestijnse Autoriteit is Hamas alles behalve verdwenen, integendeel, Hamas is er erg actief op de universiteiten en bereidt zich duidelijk voor om zich ook van de PA meester te maken, zodra men voelt dat de tijd er rijp voor is. De grote vraag is of de Oost Palestijnen net zo dom zullen zijn als de West Palestijnen en zullen kiezen voor de weg naar de hel van Hamas.

  3. Elke keer als ik kranten lees of televisie kijk vraag ik mij af al die journalisten en politici hetzelfde nieuws tot zich nemen. Het is een ieder bekend dat Joden, Israëli’s en zionisten gewoon mensen zijn en ook wel eens al dan niet opzettelijk verkeerd doen? Iedereen weet dat de ver overgrote meerderheid van de bevolking in Israël voor een land-in-ruil-voor-vrede-regeling is? Dan lijkt het mij dat als die Palestijnse organisatie’s gewoon eens ophouden met moorden en het oproepen daartoe, dat men dan rechts Israël voor voldongen feiten kan stellen.

    Hier in Amsterdam zoekt de lijsttrekker en wethouder van GroenLinks opzettelijk de meest radicale idioten op om samen mee te demonstreren. Je krijgt dan het idee dat als je iets kritisch zegt over Israël dat je dan onderdeel van een lynchmeute wordt.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*