Hare Majesteit in ballingschap

Op de documentaire van regisseur Ruud van Gessel en mij over de verschillen in deportatiepercentages tussen het zogenaamd filosemitische Nederland en het zogenaamd antisemitische België zijn uit beide landen veel reacties gekomen.

Met name de rol van beide koningshuizen bleek een eyeopener: koningin Wilhelmina, de Moeder des Vaderlands, in het onbezette Londen tegenover de krijgsgevangen Belgische koning Leopold en zijn moeder koningin Elisabeth in het bezette Brussel.

Koningin Elisabeth zou als enige royal in bezet Europa na de oorlog voor het redden van Joden de Yad Vashem-onderscheiding krijgen, terwijl Wilhelmina van geen Jodenvervolging wilde horen. Toch betekenen de aanzienlijk lagere deportatiepercentages in België niet dat het land intrinsiek minder antisemitisch dan Nederland was. Het betekende slechts dat gezagsdragers moediger waren.

De burgemeester en politiechef van Brussel weigerden de Jodenster te distribueren omdat zij dat in strijd met de door hun afgelegde eed op de grondwet achtten. Het isoleren en brandmerken van Joden op Belgisch grondgebied was in strijd met de grondwet, die uitging van het gelijkheidsbeginsel. Ook al hield men niet van Joden, dat betekende niet dat men als gezagsdrager mee diende te werken aan ongrondwettelijke opdrachten.

Ariërverklaring
Hoe anders was dat in Nederland! De naar Londen gevluchte (‘uitgeweken’ leerde men op school!) koningin gaf geen kik toen al in het eerste bezettingsjaar ambtenaren de ariërverklaring moesten ondertekenen. Ook die maatregel was een schending van artikel 1 van de Nederlandse grondwet. Ons staatshoofd verzuimde vanuit Londen Nederlandse ambtenaren op te roepen trouw te blijven aan de grondwet waarop zij ooit een eed hadden afgelegd. Sterker: volgens staatsrechtdeskundigen schond Hare Majesteit zelf de grondwet door het koninkrijk te bestieren vanuit Engeland in plaats van bijvoorbeeld Suriname, Nederlands-Indië of de Caraïbische eilanden. Akkoord, ook de overige regeringen in ballingschap hadden zich in Londen gevestigd en dat leverde een betere
informatiepositie op. Maar helaas konden de Joden in bezet Nederland daarvan de vruchten niet plukken.

De Nederlandse regering zetelde in hetzelfde pand waarin ook de Poolse regering was gevestigd. De Poolse regering was exact op de hoogte van hetgeen er met de Joden in hun land geschiedde. Zou nu nooit een Nederlandse minister in de hal of lift van zijn Poolse collega hebben gehoord welk lot de te deporteren Joden in Nederland wachtte? Of mocht een minister van Hare Majesteit niet naar het lot van Joden informeren? Zij als Moeder des Vaderlands kende immers geen Joden, maar alleen Nederlanders. Een nobele instelling die volkomen los stond van de realiteit in bezet Nederland, waar niet zij maar de nazi’s de dienst uitmaakten. Nazi’s die konden rekenen op de loyale medewerking van het Nederlands ambtelijk apparaat dat vanuit Londen wel het consigne had gekregen op zijn plaats te blijven, maar nimmer een mededeling van Hare Majesteit ontving om niet mee te werken aan de anti-Joodse maatregelen.

Wel riep de koningin het volk op om militairen in huis te nemen die zich moesten onttrekken aan de Arbeitseinsatz. Aan die oproep werd massaal gehoor gegeven. De Joden maakten ruim één procent uit van de Nederlandse bevolking. In theorie betekent dit dat als slechts een op de honderd Nederlanders zich zou hebben ontfermd over een enkele Jood alle Joden theoretisch gered hadden kunnen worden.

Het ‘antisemitische’ België deed het beter dan het ‘filosemitische’ Nederland. De conclusie luidt dat men als vervolgde en rechteloze Jood beter geholpen kon worden door een Belgische antisemiet, dan in de steek gelaten door een filosemitische Nederlander. Daarmee ding ik niets af op de rol van Nederlandse helden en vele duizenden onderduikverleners. Integendeel! Zij volgden bij gebrek aan input vanuit Londen hun geweten en hadden daarvoor noch consignes van het staatshoofd, noch de grondwet nodig.

6 Comments

  1. Heel goed artikel en inhoudelijk jammer genoeg geen eye opener omdat ik intuïtief al het geschrevene wist. In mijn jeugd werd de WO 2 geschiedenis veel te heroïsch beschreven. Zelfs het Rode Kruis krijgt vanwege haar slechte rol van mij geen rooie cent.
    Maar het ergste vind ik dat ik nog steeds niet begrijp waar het antisemitisme vandaan komt m.u.v. de Islam. Dat begrijp ik een beetje. Hoe bestaat het dat het “zijn” bepalend is voor iemands lot en dat niet op het handelen primair beoordeeld wordt. Eigenlijk zouden er colleges over de geschiedenis v h jodendom en het ontstaan van Israel voor een breder publiek gegeven moeten worden .

  2. Als Nederlander wonend in België, heb ik getracht mij te verdiepen in deze situaties hier geschetst. Het koningshuis in Nederland moest vluchten vanwege de echtgenoot die van oorsprong Duitser was. De SS zou hen onmiddellijk geëlimineerd hebben. De houding van de Belgen t.o.v. hun koning Leopold is minder fraai. Persoonlijk vind ik dat we geen behoefte meer hebben aan koningshuizen, dat we een Europese president hebben, helaas rust de macht nog steeds bij de individuele staten van de EU.

  3. een geweldig goed stuk het is net als nu er wordt WEER weg gekeken en iedereen denkt niet alleen maar zegt het ook, het zijn maar joden hoor en die doen met de (Palestijnse) beuren ook zo in die geloven allemaal in de leugens die door de NOS enz verspreid worden en het zal weer gedaan worden als het er op aankomt denk ik

  4. Een goed artikel. Als aanvulling wil ik een verwijzing geven naar het boek van Nanda van der Zee, getiteld: ‘Om erger te voorkomen’. Zeer confronterend!
    Daarin wordt de houding van Wilhelmina beschreven jegens de Joden in Nederland. ‘Ik wil geen Joden in mijn achtertuin’. Is een uitspraak van haar geweest! Ik kan hieruit opmaken dat ze niet gunstig gezind was jegens de Joodse bevolking in Nederland.
    Waar het op neer komt is dat het Koningshuis niets heeft gedaan of ondernomen om de Joodse bevolking te beschermen. Dit is een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis. De gevolgen van deze laffe houding zijn tot op heden nog steeds voelbaar.
    Gelukkig waren er toch nog enkele dappere Nederlanders die Joden hebben geholpen. Ik denk hier o.a. aan de onderduikkinderen tijdens de Tweede Wereld Oorlog. Dankzij de dappere verzetshelden hebben sommige Joden deze verschrikkelijke oorlog kunnen overleven.
    Het geeft maar weer eens aan dat de individuele acties van sommige Nederlandse burgers van zeer grote betekenis is geweest voor de Joodse Shoa overlevenden.
    Maar het Koningshuis is zeer ernstig te kort geschoten als het gaat om de Joodse bevolking en haar in bescherming te nemen. En dat is een heel triest gegeven. Om het maar even mild uit te drukken.
    Haat en onbegrip is de blindheid des mensen.
    Hopende dat het nooit meer zal plaatsvinden. Maar we zullen altijd achterom moeten blijven kijken.
    En dankbaar dat we de staat Israël hebben. Waar we onszelf kunnen zijn. Straks is het 70 jaar geleden dat de staat Israël werd uitgeroepen.
    Laten we dit groots vieren!

  5. Een goed stuk. Koningin Wilhelmina en de regering schonden artikel 21 van de grondwet, door in het buitenland de regeringszetel te vestigen. Verder heeft men in Londen bitter weinig voor de joodse Nederlanders gedaan. De interesse lag anders, treurig genoeg. Wilhelmina was continu aan het bakkeleien met haar ministers en was vooral met haar eigen positie bezig. Iedereen stopte de kop in het zand en deed nauwgezet het onderdeeltje wat men moest doen. Kijk naar de politie en de spoorwegmensen. Leiding uit Londen was er niet, vooral in het geval van de holocaust.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*