De Balfour-mythe

Arthur James Balfour, geschilderd door Sir Lawrence Alma-Tadema

 

Het is honderd jaar geleden dat de roemruchte Balfour-verklaring werd geschreven. Maar stelde de ‘declaratie’ wel zoveel voor?

 

‘Zijne majesteits regering ziet met instemming de stichting in Palestina van een nationaal thuis voor het joodse volk…’ De woorden van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Arthur Balfour zijn bekend bij eenieder die de zionistische zaak een warm hart toedraagt. En niet alleen bij hen, ook de felste tegenstanders van de staat Israël kennen de Balfour Declaration – en spreken er schande van. De Palestijnse Autoriteit dreigt al meer dan een jaar het Verenigd Koninkrijk voor de (internationale) rechter te slepen als Londen geen excuses aanbiedt voor Balfours verklaring. DeBritten weigeren, premier Theresa May zei vorige week nog met ‘trots’ het honderdjarig bestaan van de verklaring samen met Benjamin Netanyahu te zullen vieren.
Ook in ons land zijn er dezer dagen initiatieven die stilstaan bij het jubileum, aan beide kanten van het politieke spectrum. Op 9 november houdt het CIDI een symposium in Den Haag, terwijl BDS-organisaties Kairos Sabeel en DocP deze week twee lezingen hielden over de ‘nadreunende’ gevolgen van de Declaration. De vraag is echter of de brief van Balfour aan Lord Walter Rothschild wel zo belangrijk is geweest voor het ontstaan van de staat Israël, of dat belang in de loop van de afgelopen eeuw niet enorm is overdreven en tot op de dag van vandaag – vooral door tegenstanders van de Joodse staat: ‘Israël is een imperialistisch en kolonialistisch project!’ – om politieke redenen opgeblazen wordt.

Giftig
Haaretz’ Anshel Pfeffer is die mening zeker toegedaan. Op 21 oktober schreef hij een opiniestuk getiteld ‘De erfenis van de Balfour-verklaring is giftig voor zowel Israëli’s als Palestijnen’. In dit artikel betoogt Pfeffer dat ondanks de beroemde Declaration van Arthur Balfour het niet de Britten waren die hebben geijverd voor de stichting van een Joodse staat. Juist niet de Britten zelfs, want in de dik dertig jaar tussen de verklaring en de ona”ankelijkheid van Israël heeft Londen meer tegen- dan meegewerkt. “Israël werd gecreëerd met de kracht van wapens in de Onafhankelijkheidsoorlog van 1947 tot 1949,” schrijft Pfeffer. “Als er buitenlandse staatsmannen zijn die lof verdienen voor [Israëls] stichting, zijn zij zeker niet Brits.”
Voor dit standpunt is veel te zeggen. Om te beginnen was de brief van Balfour aan Rothschild niet de eerste keer dat een grootmacht zich openlijk uitsprak ten faveure van het zionisme. Op 4 juni 1917 (vijf maanden voor Balfour dus) schreef Jules Cambon, hoofd van de politieke sectie van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken, een brief aan de zionistische diplomaat Nahum Sokolow in Londen. Hierin meldde Cambon dat de Franse regering de ‘renaissance van een Joodse nationaliteit’ in het Heilige Land zag als een ‘daad van gerechtigheid’. De brief van Cambon wordt door historici gezien als een voorloper van de Balfour-verklaring, zij het van minder belang aangezien het Joodse project – in welke vorm dan ook – in door de Britten gecontroleerd gebied in Palestina zou komen te liggen.
De bewoordingen in Balfours brief waren daarnaast nogal vaag. De minister sprak van ‘a national home for the Jewish people’, niet van een Joodse staat. Ongetwijfeld was die vaagheid bewust, aan de ene kant wilde Londen de Britse zionisten te vriend houden, aan de andere was het ministerie van Buitenlandse Zaken zich ervan bewust dat de Arabieren niet bepaald positief zouden reageren. Balfour zelf zei enkele maanden later wel te hopen dat het ‘uiteindelijk’ zou komen tot een Joodse staat, maar hij vond het een brug te ver dit op te nemen in een officieel document. De zionistische leider Chaim Weizmann was duidelijk ontevreden over de bewoordingen in de verklaring: “Het was niet wat ik ervan verwachtte.”

De Palestijnen blijven hardnekkig doen alsof Israël een imperialistisch project van de Britten is geweest

Kruitvat
Belangrijker dan de woorden van de Balfour Declaration waren de Britse daden die erop volgden in de jaren na de Eerste Wereldoorlog. Londen koos in die drie decennia

Arthur James Balfour, geschilderd door Sir Lawrence Alma-Tadema

voor de Israëlische onafhankelijkheid steeds openlijker de kant van de Arabieren, die de verklaring vanaf het eerste moment als onaanvaardbaar en onbespreekbaar
beschouwden. Een aantal kleinere Arabische opstanden tegen het Britse gezag in Palestina (in 1920, 1921 en 1929) en een grote (van 1936 tot 1939) overtuigden Londen ervan dat een Joodse staat in het gebied de lont was die het kruitvat definitief tot ontploffing zou brengen.
Intussen verloor de jisjoev, de Joodse gemeenschap in Palestina, haar geduld. De Arabische opstanden kregen een steeds gewelddadiger antizionistisch karakter en de Joden begonnen te begrijpen dat als zij een staat wilden, zij ervoor zouden moeten vechten. De veel radicalere David Ben-Goerion had Chaim Weizmann vervangen als leider van het zionisme. De Joden probeerden met (deels) illegale immigratie, het aankopen van grond, het creëren van een infrastructuur, een parallelle staat, en – voor het geval dat – een militair apparaat de Britten en Arabieren voor een voldongen feit te plaatsen.
Het waren de Joden van de jisjoev zelf die, samen met de tienduizenden vluchtelingen van de Jodenvervolging in Europa, Israël stichtten, en niet de Britten, die hen hierbij continu tegenwerkten. In de jaren net voor de onafhankelijkheid beperkten de Britse machthebbers de Joodse immigratie naar Palestina, bestreden zij de Hagana, de Irgoen en de Lehi, en kozen bij de verschillende verdelingsvoorstellen voor Palestina steeds openlijker de Arabische zijde. Uiteindelijk mondde dit op 21 november 1947 uit in een Britse onthouding bij de stemming over VNresolutie 181, de resolutie die het Heilige Land verdeelde in een Joods en een Arabisch deel – de directe aanleiding voor de Israëlische onafhankelijkheidsverklaring op 14 mei 1948. Het Verenigd Koninkrijk was slechts een van de drie Europese landen die niet voor resolutie 181 stemden (de andere waren Joegoslavië, dat zich onthield, en de tegenstem van Griekenland). De andere drie grootmachten handelden meer in de geest van de Balfour-verklaring dan het land dat haar had opgesteld: de VS, de Sovjetunie en Frankrijk stemden voor resolutie 181.

Erkenning
Waarom wordt er dan toch, honderd jaar later, zoveel waarde aan de Balfour Declaration gehecht? Is het de waarde die de Joden toen en de Israëli’s nu hechten aan internationale erkenning van het zionistisch ideaal? Maar waarom? Israël is niet gesticht door Arthur Balfour, en ook niet door Harry Truman of Jozef Stalin. De staat is door de Joden zelf met de spade en het geweer veroverd op het onherbergzame land en op de vijandige Arabieren. Israël is in dat opzicht niet anders dan het gros van de staten in het Midden-Oosten en de wereld. Meer legitimiteit dan de zes miljoen inwoners die zich vandaag de dag Israëli noemen, heeft de Joodse staat niet nodig. Een honderd jaar oud velletje papier van een Britse diplomaat voegt daar weinig aan toe en doet daar niets aan af.
En de Palestijnen? Die blijven hardnekkig doen alsof Israël een imperialistisch project van de Britten is geweest en gebruiken Balfours brief als een weinig overtuigend bewijsstuk daarvoor en voor – zoals Anshel Pfeffer het uitdrukt – de mythe dat de Joden op onnatuurlijke wijze naar Palestina zijn getransplanteerd (en dat zij daarom ook weer ‘weggesneden’ kunnen worden). De Palestijnen van vandaag tonen daarmee evenveel realiteitszin als hun voorvaderen die in de jaren tussen 1917 en 1948 keer op keer weigerden enige concessie te doen aan de Joden. Zoals Pfeffer schrijft: “Laat de Britse regering de Declaration waar zij zich niets van aantrok maar officieel intrekken, als dit de Palestijnen wat troost geeft. God weet dat zij het nodig hebben.”

14 Comments

  1. Er is één groep die zonder enige schaduw van twijfel geholpen heeft en nog steeds helpt bij het realiseren van een Joodse natiestaat: De internationale antisemieten. Ze stellen nooit teleur en voorzien ons met woorden en met daden elke keer opnieuw van het belangrijkste waar we af en toe hulp bij nodig hebben: Overtuiging.

  2. Bart Schut schrijft dat zes miljoen inwoners van de staat Israël zich Israeli noemen. Israël telt momenteel ruim acht miljoen inwoners. Zes miljoen zijn Joods en zij zullen zich ongetwijfeld voor bijna 100% Israeli noemen. Dat geldt ook voor de Druzen die horen bij de twee miljoen niet-Joodse inwoners. De Druzische minderheid is zeer loyaal aan de Joodse staat. Andere Arabieren (of zo je wil, Palestijnen) voelen zich doorgaans inderdaad veel minder verbonden met de staat waar ze inwoner van zijn. Er zijn nog meer minderheden in dit land. Met elkaar een boeiend palet van acht miljoen bewoners.

  3. Bart Schut maakt er maar een rommeltje van, met zijn Balfour-mythe. Bij een mythe gaat het doorgaans om iets twijfelachtigs, een onzekere, mogelijk zelfs onbestaande feitelijkheid. Maar de Balfour Declaration van 1917 is een tastbaar product, van twijfelachtig allooi… Wát? Hoe zo twijfelachtig allooi? Wel, niemand minder dan historica Elisabeth Monroe (Oxford) schreef er dit over: “Measured by British interests alone, the Balfour Declaration was one of the greatest mistakes in our imperial history!”

    Waarom is het nodig het jaartal 1917 te vermelden bij deze Balfour Declaration? Omdat er nóg een verklaring bestaat, uitgevaardigd door dezelfde James Balfour. Deze is van 1922, en omvat een totaal ander onderwerp. Mrs. Monroe had dus wel iets nauwkeuriger kunnen zijn, is mijn bescheiden mening.
    Het moet mij van het hart: ook op andere punten in zijn betoog slaat BS er maar een slag naar. Uit niets komt naar voren dat deze BD van 1917 níet door Balfour zelf is opgesteld of geformuleerd. Het enige deel dat wél voor zijn rekening komt, is zijn handtekening. De rest is opgesteld door óf (de) politieke zionisten zelf, of door Britse officials van de afdeling buitenlandse zaken, of door mensen rond Edwin Montagu. Dit dan m.b.t. de laatste voorwaarde, waar het ging om de positie van Joden in enig ander land (dan Palestina, dat nog geen land was…) Omdat in eerste instantie het (de) politieke zionisten zelf waren, die een formule opstelden, wemelde die dan ook van grammaticale blunders. Tja… En de vraag waaróm zo’n verklaring nodig was, komt nóch bij Schut, nóch bij Anshel Pfeffer aan de orde. Nu mag ik natuurlijk niet verzuimen aan te geven waarom de Britten aan dit opmerkwaardiglijkvreemde avontuur überhaupt begonnen. Om een lang verhaal kort te maken: het Verenigd Koninkrijk bevond zich in die periode (rond de BD) in een politiek-maatschappelijke uiterst benarde positie. Immers was de Eerste Wereldoorlog nog steeds gaande, en de Britten stonden er, als gevolg van de Duitse onderzeeërs veroorzaakte blokkade, héél beroerd voor; om niet te zeggen: het land lag op apegapen… En in die benauwde omstandigheden was financiële hulp van de kant van Joodse bankiers (uit o.a. Duitsland!) ongeveer zoiets als manna uit de hemel. En het waren de politieke zionisten die wel wisten hoe dit varkentje te wassen. Er speelde nog een punt mee, maar omdat het hier de BD van 1917 betreft, laat ik het hierbij.

  4. Egbert Talens uit Zutphen maakt deel uit van een clubje als antizionisten vermomde Jodenhaters, zie zijn bijdragen op “Alexandrina”.
    De overbekende retoriek.
    En daar laat ik het dan maar bij.

  5. Aanvulling, ja, de heer Talens schrijft er zelfs boeken over ! Google hem even…Opvallend is wel, dat hij zijn bijdragen altijd eindigt met “laat ik het hierbij”…
    @Mijnheer Talens en vrindjes: Ik ga er van uit dat u reeds bezig bent de messen te slijpen voor 2018, wanneer Israël 79 jaar bestaat ?
    Ik heb een advies: Stel, de JODEN besluiten Israël te verlaten, om welke reden dan ook: Bedenk maar iets….
    Huppekee, weg met Israël : Dan heeft u een probleem: U zult een andere hobby moeten zoeken ! Ik heb een idee: Noord-Korea ! Want dat is pas echt ellende ! Dat zou u, als sociaal mens toch moeten aanspreken , niet waar ? En wat dacht u van de diverse Afrikaanse landen waar men elkaar naar de strot vliegt ? Waar honger, ellende en slavernij tussen de diverse stammen de boventoon voeren ?
    Raakt u dat niet, mijnheer Talens, als sociaal wezen, die opkomt voor de verworpenen der aarde ?
    En nu laat ik het echt hierbij.
    Los van het feit dat de “Balfour -mythe” een stukje internationale geschiedenis, te vergelijken met het neerhalen van “vlucht MH 17”.

    • Beste Louisa Herman,
      Uw reactie heb ik met belangstelling gelezen. Dat ik u ter zake niet kan volgen, zal u niet verbazen. Volgens mij schat u mijn standpunt met betrekking tot het conflict Israël-Palestina onjuist in. Uw goed recht, geen discussie, maar liever zou ik met u op onderdelen van gedachten willen wisselen, zonder elkaar voor rotte vis of iets dergelijks uit te maken.
      Ja, er bestaat veel ellende op deze wereld; veel daarvan als gevolg van menselijk handelen, eigenlijk onmenselijk handelen. De kreet: allemaal politiek! dringt zich daarbij al snel op, maar daarmee zijn wij er natuurlijk niet. Vandaar mijn bewogenheid, met mensen in nood. Roept u maar…

  6. Louisa Herman.
    Wat goedkoop om Egbert Talens zo weg te zetten. Hij raakt een gevoelige snaar die U niet aanstaat. Oorzaak en gevolg is aan U niet besteed. De godsdienstige inbreng in zaken die de politiek betreffen is de grootste oorzaak van de ellende in de wereld. Weglopen voor je eigen verantwoordelijkheid.

  7. Mijnheer Talens, u veinst mij niet te begrijpen en u zou op onderdelen met mij van gedachten willen wisselen. Ik ga niet inhoudelijk met u in discussie.
    Het enige dat ik zeg: U heeft een obsessieve aandacht voor dit conflict, heeft er kennelijk uw levenswerk van gemaakt.. Er zijn er velen zoals u en de enige reden is het feit dat er Joden bij betrokken zijn. U zegt bewogen te zijn met mensen in nood ? Richt uw aandacht eens op de restanten van het oorspronkelijke volk van de VS: De Indianen, die hebben ok het nakijken gehad. De oorspronkelijke bewoners van Australië en Nieuw-Zeeland…. Of gaat uw bewogenheid niet verder dan het Midden Oosten ?

    • Geachte mevrouw Herman,

      Dat u met mij niet inhoudelijk van gedachten wilt wisselen, is uiteraard uw goed recht. Maar dan lijkt het mij correcter geen nadere punten aan te snijden. Nu komt u met allerlei oordelen over mij, waarvan er volgens mij, en wie kan dat beter weten dan ik zelf, geen enkele klopt. Is dat niet (een beetje) goedkoop? Wedden dat u mijn boek — ik schreef er maar één; niet boeken zoals u stelde — niet heeft gelezen? Stelt u prijs op een (gratis) exemplaar? Er zijn nauwelijks nog copies beschikbaar. De verzendkosten komen wel voor uw rekening; iets onder de € 7,00. Toch nog een besparing van € 25,00.

    • Niet vergeten mag worden dat de Joden, niet de Palestijnen of Arabieren, de oorspronkelijke bewoners van het Heilige Land zijn. Daarom spreekt de tekst de Volkenbond van het Mandaat voor Palestina van 1922, die volkenrechtelijk het directe vervolg op de Balfour Verklaring is, niet maar van het “inrichten” maar van het “herinrichten” van een Nationaal Huis voor het Joodse Volk in dat land:

      “[…] recognition has thereby been given to the historical connection of the Jewish people with Palestine and to the grounds for reconstituting their national home in that country”.

      Dit onderscheid tussen “inrichten” of “herinrichten” (“reconstituting”) is belangrijk. De historische band van het Joodse Volk met het Land dat als “Palestina” wordt aangeduid wordt hier ook volmondig erkend en uitgesproken.

      Deze mandaatstekst van de Volkenbond is nog steeds van kracht en de verantwoordelijkheid ervoor is — zoals voor alle officiele teksten van de Volkenbond — overgenomen door de latere Verenigde Naties.

  8. En dan nog even iets: Veel Nederlanders hebben nauwelijks verstand van Hun Eigen Vaderlandsche Geschiedenis: Een mogendheid van bij elkaar geveegde provinciën, ruzie met de Spanjaarden, onder de plak van de Franschen, (Daar hebben wij wel een fatsoenlijk Rechtssysteem aan ten danken !)uit armoede toch maar weer een Oranje aan het stuur ( u weet wel, die landde op Scheveningen en bedong allerhande belastingvoordelen voor hem en zijn talrijke nazaten ! , en dat tot op de dag van vandaag) en ga zo maar door.
    Een koloniale mogendheid, zich rijk gezogen aan slavernij en toen kwam de Tweede Wereldoorlog : Nederland leverde de meeste SS’s en niemand die er aan dacht, toen Joden werden vervoerd per trein naar de vernietigingskampen, om de NS-sporen even onklaar te maken. En mag ik u er even aan herinneren dat ons goede vaderland de meeste SS ers leverde voor de bezettende Duitsers ?
    En na de Tweede Wereldoorlog meende ons goede vaderland de “politionele acties, 1946/1949 te moeten uitvoeren. Want in ons land gingen en gaan nog steeds de dominee en de koopman hand in hand.
    Het was zo en het is zo en dat is iets om niet trots op te zijn .
    Maar goed, vergeven en vergeten…maar wie geeft ons het recht om Israël de maat te nemen ?
    Dus: Midden-Oosten specialisten , opgestaan uit alle krochten van het door mij hierboven omschreven Nederland ? Zou u eerst niet even de hand in uw eigen boezem steken ?

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*