Sassoon werd in 1928 in Sheperd’s Bush in Londen geboren. De Bush, zoals de buurt door de bewoners werd genoemd, had een ruige reputatie en Vidal had er geen gemakkelijke start. Zijn vader, Nathan Sassoon, een losbol uit Thessaloniki, nam de benen toen Vidal nog een kleintje was. Moeder Betty, een Jodin van Spaanse afkomst, kon de zorg voor Vidal en zijn broertje Ivor niet aan en toen de familie uit huis werd gezet, trok zij in bij haar zus. Maar met de Grote Depressie in aantocht konden de zussen de eindjes niet meer aan elkaar knopen. Betty bracht haar twee zonen, Vidal en Ivor, onder in het weeshuis van de Spaanse en Portugese Synagoge in Maida Vale. Rabbijn Israel Elia herinnert zich het bezoek dat Sassoon twee jaar geleden bracht aan de synagoge.

Auteur: Carine Cassuto

Met in zijn kielzog een filmploeg die opnamen maakte voor de documentaire over Sassoons leven, met de grootse titel Sassoon, De Film. Hoe één man de wereld met een schaar veranderde. „Aan het hoofd van de ploeg stond een sjiek geklede man met fijngesneden trekken,” vertelt de rabbijn aan Ben Cohen, een voormalige BBC-producent. „Hij kwam naar mij toe en stelde zich voor als Vidal Sassoon. Hij was een film aan het maken over zijn leven en carrière.”    

Weeshuis 

 Sassoon wees naar het gebouw dat jaren geleden het weeshuis was geweest. „Dus nam ik hem mee naar binnen. Hij zei: ‘Ik wil u laten zien waar mijn slaapzaal was.’ We gingen naar binnen en hij keek rond. Hij was opgewonden: ‘Ja, hier was het, dit was de slaapzaal.’ Ik keek hem aan en zei: ‘Vidal. jouw slaapzaal is nu mijn kantoor.’ Hij omhelsde me en vertelde hoe goed de gemeenschap altijd voor hem was geweest en dat hij zijn succes aan die vrijgevigheid had te danken.” De kleine Vidal zong in het synagogekoor. Tijdens zijn bezoek twee jaar geleden bezocht hij ook de galerij, waar het koor nog steeds zit. „Langzaam kwam een van zijn favoriete melodieën terug. Ik herkende het als ‘Jimloch Adonaj’, een van de liederen die we op sjabbat zingen. We hebben het samen gezongen.” Aan het verblijf in het weeshuis kwam een einde toen de situatie in Londen aan het begin van de Tweede Wereldoorlog te gevaar- lijk werd. De Blitz, het Duitse luchtoffensief, legde een groot deel van de stad in puin, en vooral kinderen werden naar het platteland geëvacueerd. Na de oorlog kwam de inmiddels 14-jarige Vidal weer bij moeder Betty in huis en die had duidelijke plannen met haar zoon. Hij moest kapper worden, al was hij zelf liever voetballer geworden.

Joodse getto

 Hij kwam in de leer bij Adolph Cohen in Whitechapel, midden in het Joodse getto. Dat beviel wel, maar Vidal had het liefst in het Britse leger willen dienen. Zijn kans kwam vlak na het einde van de oorlog. De Joodse militairen die van het slagveld terugkwamen, werden geconfronteerd met een krachtige groeiende fascistische beweging. Sassoon melde zich aan bij de 43 Group, een organisatie die in 1946 door Joods-Britse veteranen werd opgericht. Hij was het jongste lid en de enige kapper. Sassoon en zijn kameraden patrouilleerden door East End en verstoorden, gewapend met messen en scheermessen, waar mogelijk fascistische bijeenkomsten. Dat leverde weleens blauwe plekken op. Sassoon mocht graag over die spannende avonden en nachten vertellen. „Ik zal nooit vergeten dat ik op een ochtend binnenkwam en een klant tegen mij zei: ‘Hemel, Vidal, wat is er met je gezicht gebeurd?’ En ik zei: ‘O, niks mevrouw, ik ben over een haarspeld gestruikeld.’” Dat bezorgde hem in de Britse pers de bijnaam ‘de antifascistische kapper-krijger’. „Het antisemitisme liep de spuigaten uit,” vertelde Sassoon in een podcast voor het Holocaust Memorial Museum. „Ik bedoel, het was heel gewoon als je door een ander kind voor ‘vieze Jood’ werd uitgescholden. Engeland was wel een goede plek, zeker met Churchill en de strijd tegen de nazi’s, toch was er altijd het gevoel dat Joden tweederangs burgers waren.” Net als voor andere Joodse leden van de 43
Group diende zich voor Sassoon al gauw een nieuwe strijd aan. In 1948 liep de Britse mandaatperiode af en hij vetrok naar Palestina
om dienst te nemen in de Palmach. „Dat was het mooiste jaar van mijn leven,” vertelde Sassoon later aan een Britse krant. „Het
was een geweldig gevoel: tweeduizend jaar van onderdrukking en dan opeens een land dat wordt opgericht. Er waren maar 600.000
mensen om het land te verdedigen tegen vijf legers, dus iedereen had wel iets te doen.” Sassoon vocht aan het front. „Ik had geen zin om achter een bureau te zitten,” zei hij tegen de Jewish Chronicle. „Ik dacht: als we niet vechten voor dit stukje land, als we niet zorgen dat dit wat wordt, dan is die Holocaust helemaal een verschrikkelijke verspilling geweest.”

Beste kapper ter wereld
Sassoon zelf hield ook iets over aan zijn onafhankelijkheidsstrijd. De vaste overtuiging dat hij de beste kapper ter wereld zou worden. Terug in Londen meldt hij zich bij Raymond Bessone, op dat moment de kapper voor de sterren. Hij nam spraakles om zijn onvervalste Cockney-accent weg te werken. In 1954 opende Sassoon zijn eerste eigen salon, maar pas in de jaren 60 werd hij een bekende naam. Hij begon geometrische kapsels te knippen, waarbij alles draaide om techniek en model. Geen krulspelden, geen permanent of watergolf en geen droogkap. Haar dat alleen maar gewassen hoefde te worden. „Mijn idee was om een model in het haar te knippen, om het haar als materiaal te gebruiken en alles wat overbodig was, weg te knippen,” zo legde hij ooit zijn kniprevolutie uit. Sassoons kleine revolutie viel samen met een veel grotere omwenteling. De seksuele revolutie en het feminisme bevrijdden de vrouw, Sassoon bevrijdde hun haar. „Vrouwen gingen weer aan het werk, ze kwamen voor zichzelf op. Ze hadden geen tijd meer om onder de droogkap te zitten.” Hij bedacht het vijfpuntskapsel, de bob en de ‘Griekse godin’, kapsels die werden uitgedragen door actrices, zoals Mia Farrow met haar jongenskoppie in Rosemary’s Baby en Mary Quant, de uitvindster van de minirok en de hotpants. In de jaren 80 vetrok hij naar Los Angeles, het sterrenmekka, en begon aan een serieuze expansie: een wereldwijde keten van salons, kappersscholen en kappersproducten. Er zullen weinig vrouwen zijn wiens haar niet in aanraking is geweest met Vidal Sassoon. Hij was een wereldmerk geworden. Al was Sassoon een jetsettende sterrenkapper– ‘Toen was seks hebben, net zoiets als eten’ zei hij ooit – zijn Joodse wortels bleven zichtbaar. In 1982 zette hij het Vidal Sassooncentrum voor de studie van antisemitisme op aan de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem. Professor Robert Wistrich, die het centrum leidt, had een serie persoonlijke gesprekken met Sassoon de afgelopen jaren. „De Shoa en zijn ervaringen na de oorlog in Engeland hadden hem geschokt. Hij werd gedreven door het gevoel dat er iets gedaan moest worden. Het was geen academische visie, maar een morele, gebaseerd op zijn eigen ervaringen.” Rabbijn Elia van de Spaanse en Portugese Synagoge is het bezoek van Sassoon niet vergeten. „Nadat we klaar waren met het bezoeken van de synagoge en het weeshuis aten we in de keuken. Hij was bevlogen en onderstreepte dat het Joodse volk altijd waakzaam moet zijn, altijd klaar moet zijn om zichzelf te verdedigen.” Vidal Sassoon is 84 geworden.

Auteur en foto: Frank Kromer

Met stevige passen loopt mantelverzorgster Simone Koopman door de gang van het Joods hospice Immanuel. Zojuist heeft zij in de gemeenschappelijke ruimte feestelijke slingers opgehangen. „Dit is de laatste keer dat ik ze ophang, hoor. Volgend jaar is het kindje er te oud voor, dan gaat ze naar school,” zegt Koopman gekscherend. Het Joods hospice Immanuel bestaat vijf jaar en dat wordt gevierd met een benefietconcert, lustrumfeest en een tweedehands markt.
Simone Koopman is vrijwilliger van het eerste uur. Vol trots geeft zij een rondleiding door het moderne gebouw aan de Amstelveenseweg, dat een gevoel opwekt van veiligheid en comfort. In het onderkomen is aan alles gedacht: van eenpersoonsmaaltijden tot een groot bubbelbad en aan twee gescheiden keukens. „Het hospice is voor iedereen: voor Joden en niet-Joden. Het maakt niet uit of je rijk of arm bent. Wie het eerst komt, het eerst maalt. Alleen mensen die een duidelijke euthanasiewens hebben, laten we niet toe; dat is niet in overeenstemming met onze Joodse kernwaarden,” vertelt Simone Koopman terwijl ze het knopje van de lift indrukt.

Kosjere huishouding 

„Er wordt hier kosjer gegeten, we hebben een kosjere keuken, de lichten gaan automatisch aan en uit op sjabbat en elke kamer is voorzien van een mezoeza. Op sjabbat gaat de lift volgens een vast patroon heen en weer. Alleen als een patiënt in een uitzonderlijk geval de lift wil gebruiken, hebben we er een speciale sleutel voor.” In het hospice zijn zeven ruime kamers waar bewoners in een veilige en vertrouwde omgeving afscheid kunnen nemen van het leven.
De kamers zijn niet genummerd maar hebben allemaal een Hebreeuwse naam van een plant, zoals nofar (waterlelie) en sabra (cactus). De verblijven kunnen naar wens van de bewoner worden ingericht. „Een meneer had een keer een hele geluidsinstallatie, computer en printer meegenomen.” Op de begane grond bevindt zich de grote gemeenschappelijke ruimte en een serre annex soeka die uitkijkt op een beeldschone groene tuin. „Ik kon me nooit voorstellen dat mensen die doodgingen zoveel plezier in het leven hadden. Ze genieten van het lekkere eten en de gezelligheid.”
Aan speciale bezoekuren doet het hospice niet. „De mensen hebben hun eigen leefritme, dus bezoek en eten staat los van de klok,” vertelt Koopman als ze de deur van het kantoortje openmaakt. Van de bovenste plank pakt ze een groene box met daarop Over 120 jaar geschreven. De overlijdenskist bevat kaarsjes, kaartjes met Sjema en watten. „Vooral met de familie bouw je een sterke band op. Je voelt hun angsten en ziet de twijfels. Afscheid nemen is belangrijk voor iedereen. Vooral tijdens de nachtdienst merk je dat bezoekers soms bang zijn om weg te gaan; misschien sluit hun geliefde net in hun afwezigheid voorgoed de ogen. Wij zijn absoluut geen psychiaters, maar we blijken de beste psychiaters te zijn.”

Een visie 

Het hospice is het geesteskindje van Sasja Martel. Tijdens haar studie Joodse wetenschappen was zij al bezig met het idee van rouwverwerking. Uiteindelijk resulteerde dit niet alleen in haar boek Sterk als de dood, maar ook in de oprichting van Immanuel. „Ik merkte dat er een groot gat was voor een bepaalde groep mensen die niet lang te leven hadden. Ze konden niet meer in het ziekenhuis blijven en voor een verzorgingstehuis waren ze te ziek. Vaak zie je dan dat de familie inspringt om de laatste weken zo comfortabel mogelijk te maken voor de patiënt. Door de oorlog zijn er in de Joodse gemeenschap veel kraters ontstaan. De mensen die bij ons binnenkomen, hebben soms geen familie meer en kunnen dus nergens heen. Bij ons hoeven ze niet alleen te sterven,” vertelt directeur Martel terwijl we afscheid nemen van rondleidster Koopman.
„Gemiddeld verblijven de bewoners drie weken in ons hospice. Er zijn schrijnende gevallen waarbij iemand twee uur na binnenkomst overlijdt en er zijn gevallen waarbij iemand een jaar bij ons blijft. Doordat we zo intensief met het leven bezig zijn, zijn de contacten meteen diepgaand. De mensen stellen zich open en kwetsbaar op. Je leert in het hospice hoe het echte leven werkt, waar het werkelijk om draait. De vrijwilligers nemen dat mee naar huis. De problemen waarmee we in het dagelijks leven geconfronteerd worden, zien er opeens heel anders uit. Daarom is het werken in een hospice inspirerend: voor mijzelf, voor de vrijwilligers en het belangrijkste voor de patiënten,” zegt Sasja Martel terwijl ze stil blijft staan voor haar eigen kantoor.

Het begin 

Eenmaal achter haar bureau vertelt ze dat de fundering voor het hospice in 2003 werd gelegd met de oprichting van een stichting. „Samen met arts Ruben van Coevorden, ben ik gaan nadenken over een hospice. Wij wilden een veilig nest creëren voor de stervenden waarbij het gevoel van herkenning de boventoon voert. Mensen mogen hier zijn wie ze zijn; ze mogen brommen, huilen, schreeuwen en lachen. Het kosjere eten, de gebruiken en de Joodse rituelen helpen de eenzaamheid te verlichten.”
„In het begin hadden we geen cent te makken. Ik ben gaan zoeken naar mensen die het idee wilden ondersteunen. We hebben allemaal geld in het potje gegooid om briefpapier te kopen. Je moet gewoon de boer op; financiering regelen. Met hulp van Maror-gelden hebben we een start kunnen maken. Voordat het hospice er was, ben ik vrijwilligers gaan zoeken. Ik wilde zo snel mogelijk met de opleiding beginnen. Op dit moment hebben we meer dan tachtig vrijwilligers die zich onvoorwaardelijk inzetten voor het huis en voor de bewoners. We hebben bovendien een fantastisch gebouw dat helemaal naar onze wensen is ingericht. Hopelijk kunnen we het een keer kopen van de stichting waar we het nu van huren,” vertelt Martel.
Van de economische crisis en bezuinigingen merkt het hospice nog weinig. „Het hospice is een goed doel. De verzekeraar vergoedt de medische zorg, maar we zijn afhankelijk van donaties via de vriendenstichting en de eigen bijdrage van bewoners. Die eigen bijdrage is inkomensafhankelijk, maar gemiddeld komt het uit op 110 euro per dag. Daarnaast krijgen we een kleine subsidie van de overheid. Het voordeel is dat er veel vrijwilligers zijn en we zelf geen verplegers in dienst hebben. Zorgverlener Amstelring heeft dag en nacht een eigen team voor ons paraat, zodat de zorg optimaal is. De lijnen zijn in het hospice ook veel korter dus als er iets is, staan er meteen mensen klaar. Samen met arts Ruben ben ik bereid om hier dag en nacht te komen. Het is toch je kindje.”
Het hospice Immanuel is de afgelopen vijf jaar uitgegroeid tot een waardevol huis voor de Joodse gemeenschap waar mensen vredig en in harmonie kunnen sterven. Voor de toekomst heeft Sajsa Martel nog een belangrijke wens: „Het liefst zouden we er nog een verdieping bovenop bouwen. Het moet een afdeling worden voor mensen die wonder boven wonder opknappen, maar niet meer naar huis kunnen. Op die manier blijven wij hun thuis.”

Auteur: René Zwaap
Foto: De Groene Amsterdammer

Martin van Amerongen (1941-2002) maakte op 17-jarige leeftijd zijn journalistieke debuut bij het clubblad van Scopus, de jeugdvereniging op liberaal Joodse grondslag die toen net het licht had gezien. Als voormalig Mulo-A-leerling, magazijnbediende in een fabriek voor damespantalons en assistentdeurwaarder leek hij wellicht niet de meest aangewezen persoon voor een loopbaan in de journalistiek, maar bij Scopus – wier verenigingsorgaan hij naar eigen zeggen onder minstens 27 pseudoniemen volschreef – bleek al snel dat hij als geen ander geëquipeerd was voor het bestaan van ‘letterknecht’. 
Als kind koesterde deze zoon van een Joodse vader en een uit Duitsland afkomstige niet-Joodse moeder (‘beter een halfjood dan een lege dop,’ placht Van Amerongen te zeggen) onder invloed van een oom die predikant was nog een tijdje de ambitie om ook zelf op de kansel te klimmen. Zijn moeder had hem evangelisch-Luthers laten dopen, dus in wezen had het gekund. Gelukkig voor de Nederlandse journalistiek kreeg zijn literaire inslag (‘Ik was een ongeconcentreerde leerling maar had wel de lidmaatschapskaarten van vijf bibliotheken op zak’) toch de overhand. Nadat hij bij Scopus had kunnen laten zien wat hij redactioneel in zijn mars had, kwam Van Amerongen terecht bij de Friese editie van het socialistische dagblad Het Vrije Volk en kon de journalistieke legende beginnen.

Terughoudend 

Gedurende zijn ongewoon productieve journalistieke bestaan (hij schreef naast een oneindig aantal artikelen een kleine dertig boeken) behandelde hij onder andere als hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer bijna ieder denkbaar onderwerp, maar over het privé-universum van zijn jeugd was hij opvallend terughoudend. Dat wat bekend is over zijn jonge jaren komt vooral uit vraaggesprekken die met hem werden gevoerd. Daardoor weten we dat hij tijdens de oorlog ondergedoken zat op een boerderij in Huizen, dat zijn moeder verhaal kwam halen als hij later op school een antisemitische opmerking naar zijn hoofd geslingerd kreeg en dat hij het aan de stok kreeg met een ‘mesjogge rabbijn’ die hem de Joodse maat wilde meten.
Met zijn Joodse vader had hij een moeizame verhouding. „Hij was zó door de nazi’s en antisemieten geïndoctrineerd, dat hij moet hebben gedacht dat hij inferieur was,” vertelde Van Amerongen kort voor zijn overlijden in een interview met de Volkskrant. „Een nare, nurkse, ongelukkige man met onbeheersbare driftbuien. Dat is de reden waarom ik mijzelf op dit gebied optimaal probeer te beteugelen.”
Jodendom en Israël waren ontegenzeggelijk twee hoofdthema’s in het journalistieke oeuvre van Martin van Amerongen. Hij demonstreerde een zielsverwantschap met Joodse romantici als Heinrich Heine en Karl Kraus en ontwikkelde een nauwe vriendschap met de Weense nazi-jager Simon Wiesenthal. In zijn boek De samenzwering tegen Simon Wiesenthal (1976) beschuldigde Van Amerongen – toen een van de leden van het journalistieke sterrenteam van Vrij Nederland – de Oostenrijkse bondskanselier Bruno Kreisky van het houden van een publicitaire ‘klopjacht’ op Wiesenthal, van wie hij een soort collaboratie met de Gestapo had gesuggereerd. Dat ging gepaard met enige hardhandige formuleringen (‘Wie Mauthausen overleefd heeft, die zal ook Kreisky overleven’) die Kreisky bewogen tot een gang naar de rechter in het Oostenrijkse Graz. De Nederlandse journalist werd prompt veroordeeld tot een boete van 1800 gulden.
Van Amerongen koos eieren voor zijn geld en bood met lange tanden excuses aan, zodat hij in ieder geval van de boete werd gevrijwaard. Simon Wiesenthal zou voor altijd dankbaar blijven voor de bewezen steun. „Martin was voor mij een soort familielid,” aldus Wiesenthal later tegenover De Groene Amsterdammer. „Het was een tijd dat niemand in Oostenrijk mij durfde te verdedigen. Onder die omstandigheden is Martin tegen Kreisky opgetreden. Hij bewees dat hij mijn werk echt had begrepen. Ik had geen betere advocaat kunnen vinden, niemand met meer gevoel en kennis van zaken.”
Het Palestijns-Israëlische conflict hield Van Amerongen tot aan zijn laatste journalistieke snik bezig. Nog anderhalve week voor zijn dood stelde hij een speciaal themanummer van De Groene Amsterdammer samen over de toekomst van Israël, geschreven door wetenschappers en publicisten van internationaal kaliber, waarin niet de gruwelen van het heden, doch de perspectieven voor een betere toekomst voor Jood en Palestijn werden belicht. Waar hijzelf stond ten aanzien van dit kolossale vraagstuk ving hij in een typisch Van Amerongeniaans axioma: „De Palestijnen hebben gelijk, maar de Joden moeten winnen.”

Je hebt in Griekenland 3 procent nodig om het parlement te halen. Nu krijgen de fascisten 21 zetels. De voorzitter van de Joodse gemeenschap in Athene, Benjamin Albalas, maakt zich zorgen nu de extreem-rechtse partij mogelijk een plek in het parlement heeft bemachtigd. „Dit is beledigend, niet alleen voor de Joodse gemeenschap, maar voor het hele land. Gouden Dageraad is niet alleen rechts of extreemrechts, maar het is een neonazi-partij. Het is een schande om dit soort mensen toe te laten in het parlement.” Saltiel was niet blij met het bedekte dreigement dat je zou kunnen horen in Michaloliakos’ persconferentie van maandag, waarin hij binnen- én buitenlandse vijanden waarschuwde dat ze ‘erg bang’ moesten zijn. Maar vermoedelijk zijn de dreigementen gericht aan de immigranten waar de Dageraders een hekel aan hebben. In sommige buurten vallen ze buitenlanders aan en ze vormen groepjes die burgers moeten beschermen als ze gaan pinnen. Griekenland wordt vaak als tussenstation gebruikt door Afrikanen en Aziaten om de Europese Unie te bereiken. In het manifest van de partij wordt de kleine Joodse gemeenschap niet genoemd. Er wordt alleen gezegd dat religieuze vrijheden worden gerespecteerd, behalve waar het ‘nationale belangen’ en het ‘Hellenisme’ worden ondermijnd. Er wonen naar schatting 4500 Joden in Griekenland, minder dan een half procent van de bevolking.

Foto: Sony Music

De statistieken over Barbra Streisand, de zangeres, tarten de verbeelding. Het lijkt het Guiness Book of Records wel. Zo is zij met 71 miljoen verkochte albums de best verkopende vrouwelijke artiest ooit. De 51 gouden platen die ze maakte maken haar tweede op de lijst, boven de Beatles en de Rolling Stones. Alleen Elvis steekt nog boven haar uit. Ze maakte ook dertig platina platen, en opgeteld bij die 51 gouden albums is ze dan weer de enige die dat gedaan heeft. Oh ja, en achttien multiplatina albums, whatever that may be.
Ze heeft voor haar opnames acht Grammy Awards gekregen, een Grammy Lifetime Achievement Award, een Legend Award en, omdat we nu toch bezig zijn: ze is de enige artiest die een nummer één album heeft gemaakt in elk van de afgelopen vijf decennia. Ze was de jongste artiest ooit die een Grammy in de categorie Album van het Jaar kreeg, voor The Barbra Streisand Album. Bovendien kreeg ze als eerste vrouw een Oscar voor het schrijven van het nummer ‘Evergreen’, het themanummer van de film A Star is Born uit 1976. Ze maakte negen gouden singles en vijf platina singles. En dan laat ik alle prijzen die gaan over acteren, regisseren en produceren voor het gemak maar even buiten beschouwing. Bent u daar nog?
Het is onmogelijk om uitputtend te schrijven over een zangeres met een dergelijk cv. Want dat blijft ze voor altijd: een zangeres. Haar verworvenheden als actrice, regisseusse, producente en activiste ten spijt, is het haar stem die Barbra Streisand zo ontzettend Barbra Streisand maakt.

U kunt de rest van dit artikel lezen in NIW 31

Auteur: Frank Kromer

Een week na de ophef rond de herdenkingen in Amsterdam, Vorden en Breda, wordt er in de Joodse gemeenschap volop gereflecteerd op de toekomst van het herdenken. Ron van der Wieken, voorzitter van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam wil in de toekomst niks meer te maken hebben met de Nationale Herdenking: „Er is al jaren ellende rond de herdenking. Het wordt steeds algemener en nu gaan we ook nog Waffen-SS’ers herdenken. Drie keer raden wie ze over vijf jaar gaan herdenken. Ik ben er dan ook helemaal klaar mee. Wij Joden moeten ons terugtrekken uit de Nationale Herdenking omdat we alleen maar steeds de verliezers zijn. In de Nederlandse opinie worden we afgeschilderd als degenen die bepalen wat andere Nederlanders mogen of niet mogen. Dat beeld is dramatisch slecht voor ons imago. 4 mei, dat is in mijn ogen een gepasseerd station. Laten we ons concentreren op onze eigen herdenking, Jom Hashoa en op geen enkele wijze meer officieel betrokken zijn bij de nationale 4 mei-herdenking.”
Voor Jaap Soesan, onder andere bekend als prominent speurder naar verdwenen Joodse tegoeden, is terugtrekken geen optie: „Het is natuurlijk een kwalijke zaak dat de kennis over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust slinkende is. Maar ik vind dat je de gebeurtenissen zo lang mogelijk moet herdenken, omdat de impact zo gigantisch is geweest. Je kan geen democratie in stand houden als je het verleden niet kan herdenken; als je niet weet wat de oorlog heeft aangericht. We kunnen dan ook niet zeggen: we stoppen ermee. Auschwitz bestaat, het Anne Frankhuis is populair en het Joods Historisch Museum leeft. De as van de mensen die vergast zijn, zit nog steeds in het monument op de Dam. Als we niet blijven herdenken dan kan een tweede Shoa zo voor de deur staan.”

Joodse herdenking  

Terugkijkend op de commotie laat journalist Ewoud Sanders in een uiterst gepeperde column in NRC Handelsblad weten dat hij het ‘kwalijk en kortzichtig’ vindt dat Joodse organisaties de dodenherdenking monopoliseren. „De dodenherdenking is een nationale herdenking, geen Jodenherdenking, die bestaat al en heet Jom Hasjoa. Eén keer per jaar kort stilstaan bij daders die evident ook slachtoffers waren van hun tijd, beschouw ik als een teken van beschaving. De toenemende Joodse monopolisering van de dodenherdenking wekt wrevel op, merk ik om mij heen. De nationale ontwikkeling volgen en mededogen opbrengen voor sommige daders, zou juist respect opleveren.”
Sanders stoort zich bovendien aan het feit dat leden van kleine Joodse groeperingen nu buitensporig veel macht zouden opeisen. Daarmee doelt hij op de actie van TOF (Tradition is Our Future) die een vliegtuigje met de tekst ‘Vorden is Fout’ tijdens de herdenking boven het Gelderse plaatsje liet cirkelen. In een reactie laat initiator Dennis Pekel weten niet namens de Joodse gemeenschap te spreken, maar dat hij een actie heeft ondernomen waar naar zijn inschatting veel mensen sympathie voor hebben. Voor hem is de herdenking van onschatbare waarde: „Die twee minuten op 4 mei zijn symbolisch geworden. De mensen die een beeld hebben bij de oorlog verdwijnen, ze sterven uit. Ik vind dat de symboliek moet worden ingevuld met de essentie van de oorlog. Dus niet de foute ideologie moet centraal staan, maar de gelukszoekers, de onwetenden en de plichtsgetrouwen die de massamoord en de repressie hebben veroorzaakt.”
Pekel staat nog volledig achter zijn actie, want het herdenken moet blijven: „Fraai is het natuurlijk allemaal niet. Dit jaar was ook echt een escalatie, maar ik zou het vliegtuigje zo weer de lucht in sturen. Als je niks uitspreekt, zijn er ook geen reacties. We kunnen allemaal weer de onderduik in, dan hebben ze geen last van ons. Maar dat is ons ook niet bevallen.” Jaap Hartog, voorzitter van het NIK roept vooral op tot overleg: „Het is afschuwelijk voor de nabestaanden dat ze niet in alle rust hun familieleden kunnen herdenken. Ik begrijp niet waarom er zoveel commotie moet zijn. Het is toch onbegrijpelijk dat het Comité 4 en 5 mei geen contact heeft opgenomen met de verschillende Joodse instanties. Als er overleg was geweest dan was dit nooit gebeurd. In Enschede komt al jaren de burgemeester van Gronau langs om zijn eer te bewijzen. Niemand stoort zich eraan, omdat er goed overleg is geweest. Ik kan me voorstellen dat sommigen uit de herdenking willen stappen, omdat we de publieke opinie niet tegen ons moeten krijgen. Uiteindelijk moeten we gewoon doorgaan met de herdenking, maar dan met overleg.”

Auteur: Nadav Vissel

Johan Cruijff bijvoorbeeld staat in de app als Joods vermeld, wat een mythe is die al enige tijd geleden is weerlegd door ik meen Johan Derksen van Voetbal International. Veelzeggend is het lijstje met de naam ‘populaire Joden’. Vlak nadat hij in New York werd opgepakt op verdenking van verkrachting van een kamermeisje stond DSK in de top-3. Dat je je daar populair mee kunt maken! Wat zegt dat in godsnaam over het Joodse zelfbeeld? De Franse maker van de app vertelde dat het wel meeviel met dat zelfbeeld. Het lijstje was gestoeld op het aantal mensen dat een naam zocht en dat zegt niets over diens populariteit. Hij wist desgevraagd niet of mensen DSK opzochten omdat ze hoopten dat hij Joods was of juist niet. Ik stelde voor dat uit te vinden met een evaluatieknop waarmee je Joden een, twee, drie, vier of vijf sterren kon uitdelen. (Ja, sterren, dat is gebruikelijk bij apps). DSK zou dan waarschijnlijk in de passendere top-3 van impopulaire Joden komen. Wat zegt deze app eigenlijk over ons? Waarom zou je willen weten wie Joods is? Heeft Joods zijn dan nut? Het geeft toch vooral problemen? Bij de afgelopen seider opperde ik dat het verstandiger zou zijn om op te houden het Pesachverhaal te vertellen. Het benadrukken dat we minderwaardige slaven zijn geweest zorgt er alleen maar voor dat je je rot voelt. Een vriendin naast me antwoordde tot mijn verbazing dat ze zich juist trots voelde door het Pesachverhaal. ‘We waren winners, weet je wel.’ „Dus je voelt je trots vanwege het leed dat je voorouders is overkomen? Voel je je dan ook trots simpelweg omdat je Joods bent?” vroeg ik. Dat deed ze. En dat doet de maker van ‘Joods of niet-Joods’ ook. Hij vind zijn app humor. Joods zijn is fun. Je kunt er trots op zijn. We zijn toch winners? Misschien wel, ik weet het niet. Anderen weten het wel. De app is inmiddels onder druk van onder andere Joodse organisaties wegens vermeend antisemitisme verwijderd. Joodse humor is kennelijk niet appbaar in een wereld vol ontrotse antisemitismebestrijders